Imaxe de cabeceira

Vagaba pola zona vella de Santiago, cando pasei fronte a unha libraría. Logo duns minutos fitando cara o escaparate decidín entrar. Crucei corredores, atravesei a tenda dunha punta á outra, ollando os estantes e lendo as etiquetas que concentra a esencia de cada andel. Fantasía, novela negra, infantil, cine, música, ciencia ficción, cómics. Mais non era iso o que buscaba. Refixen o camiño que percorrera, era imposible que non estivese, tiña que atopala. Xirei a cabeza 360 graos, e nese momento vina. Estaba alí, nun recuncho da enorme tenda. Como se intentase pasar desapercibida. Fronte a min atopábanse tres andeis adicados á “literatura gallega”, ou iso dicía a etiqueta.

        No primeiro recoñecín varias traducións ao galego. Unha delas “Ulises” de Joyce, feita por Otero Pedrayo por vez primeira. No século XIX as Irmandades da Fala traduciran obras da cultura universal, demostrando a validez do galego para acceder á cultura foránea, sen a intermediación do castelán. Unha reivindicación á orde do día, como resposta á subvención de traducións ao galego dende o inglés ou castelán, non dende a lingua orixinal, mesmo en casos onde hai profesionais coñecedores desta. É tanto pedir?Ningunha lingua está normalizada ata que os seus lectores poidan acceder nela a toda a literatura universal. Tendo en conta isto, e a limitada gama de posibilidades en galego, decatámonos da situación da nosa lingua. E por conseguinte, da da nosa literatura, que non pode estar normalizada se a lingua que a move non o está.
             No seguinte andar atopeime con “Sempre en Galiza”. Fíxome cavilar. Do século XIX ó XX, a literatura galega encarnaba unha ideoloxía galeguista. De feito, a obra de Castelao que sostiña na man representa plenamente o nacionalismo. Na actualidade, a utilización do galego reflexa unha actitude de compromiso coa lingua, mais esta idea converteuse en clixé, xurdindo o estereotipo de que a escolla do galego está directamente relacionada cunha posición ideolóxica. E eu pregúntome.. non é posible percibir unha obra en galego só como produto estético? Como aporte de pracer, como expresión de beleza, sen segundas intencións.Un poema en galego, un poema de amor en galego, ós ollos alleos suporá unha reivindicación. Porén, esa mesma poesía en castelán amosará simplemente fermosura.
              Non atopei o que procuraba. En realidade non procuraba nada en concreto. Son desas persoas indecisas, sen ideas fixas. Percorro coa vista a ringleira de libros, de dereita a esquerda, leo os títulos; se cadra olleo algunha sinopse, pero, sobre todo, fíxome na portada. Fito para a ilustración de cada un. E agarrando o último libro do estante póñome a pensar. Penso en min. Penso en min como lectora. Penso en quen le. En quen le en galego. Na esixencia que se expresa cara a nosa literatura. Situación que non se manifestaría se estivese normalizada.
                  Saín da libraría e sentinme unha estranxeira. Unha turista que viaxa a outro país e atopa un pequeno anaco do seu fogar. Unha forasteira que chega a outra cidade e percibe un leve murmurio na súa lingua. Desexei que algún día escribir en galego non supuxese un acto militante, que ler na nosa lingua non signifique loitar por unha causa, que para atopar un libro en galego non teñamos que buscar tanto, que a nosa lingua deixe de semellar estranxeira na nosa propia terra.

  A loita contra o cambio climático foi polo que o pasado venres 27 de setembro, millóns de persoas se concentraron nas prazas de todo o planeta. O cambio climático é xa un vello coñecido pese ás moitas voces que o negan e a súa existencia produce innumerables catástrofes como é o desxeo dos polos.

Iniciado por Greta Thunberg no seu país, Suecia, é agora un movemento mundial, como se puido ver o mes pasado. Nesta folga reclamábaselles aos gobernos de todo o mundo que tomaran medidas ante a crise climática e aos cidadáns resistencia masiva.

Foi a comezos de século que se empezou a tomar conciencia dos problemas relacionados co planeta e as actuacións levadas a cabo ata o momento foron totalmente insuficientes. O apoio multitudinario recibido pola convocatoria é mostra inequívoca da implicación das xeracións máis novas, a miúdo tan criticadas pola súa indiferenza. Por outra banda, nas redes sociais tamén se deixou ver o interese polo tema con numerosos “hashtags” chegando a ser “trending topic”. Esta non foi a primeira folga convocada para esixir medidas eficaces para os males do noso planeta, xa que houbera outra en marzo, mais nesta ocasión alcanzáronse cifras de seguimento maiores. Xa só en España houbo máis de 120 manifestacións e estímase que en todo o mundo máis de 4.000.000 persoas pararon para esixir medidas aos gobernos.

Se ben coas folgas e manifestacións non se vai conseguir todo o necesario, a implicación social non fai máis ca medrar e é máis necesaria ca nunca. A experiencia dinos que sen ser presionados, os gobernos limítanse a acordos baleiros que non supoñen cambios.

Galicia é un territorio no que conviven dous idiomas, o galego e o castelán. A lingua propia deste territorio é recoñecida como oficial dende a aprobación da Constitución Española do ano 1978, na que se recoñece a este territorio como Nacionalidade Histórica. A pesar diso, o número de galegofalantes diminuiu notablemente.

En primeiro lugar, debemos destacar algúns dos factores que están contribuíndo negativamente a este fenómeno. A presenza do castelán na maior parte dos medios de comunicación, da tecnoloxía ou da informática son aspectos que condicionan notablemente a situación actual da lingua galega.    Neste sentido, non todo é negativo. Por primeira dende a publicación dos informes do Instituto Galego de Estatística do ano 2013, os datos relacionados co uso da lingua afirman que, no período 2013-2018 , aumentou o número de galegof

alantes nun 0.9%. Aínda que esta cifra sexa positiva, segue sendo preocupante, pois só algo máis da metade da poboación sabe utilizalo ou o emprega maioritariamente.

Por outro lado, debemos destacar do mesmo xeito, que o número de pais que deciden educar os seus fillos na nosa lingua aumentou nunhas proporcións pequenas, alcanzando un 44.34%, mentres que un 62% utiliza castelán e galego indistintamente no fogar. Mais nas xeracións novas, a pesar de que falen máis galego, diminuíu a conciencia lingüística. O 26 % dos xoves afirman que non saben falar galego cando en realidade teñen coñecementos suficientes para o seu uso, un aspecto que resulta paradoxal ao observar que é o idioma que maioritariamente utilizan en todos os ámbitos ou na maior parte deles.

En terceiro lugar, debemos destacar que a presenza do galego nos medios de comunicación é cada menor. Dende a primeira aparición dun medio de comunicación en galego durante o Franquismo coa emisión dun programa da BBC Radio na nosa lingua, este idioma non se consolidou por completo neste ámbito. Actualmente neste sector existen a Radio Galega e a Radio Galega Música de programación xeralista, mais habitualmente esta emisora recibe moitas críticas dos oíntes polo escaso contido de música galega durante os seus programas e espazos. A isto hai que engadir que a presenza do galego noutros medios audiovisuais é escasa. É un feito que RNE só emite durante unha hora en galego na súa programación durante a desconexión territorial e que outras canles de radio de orixe galega utilizan en todo momento o castelán nos seus espazos. Isto é algo que non deixa de sorprender.

En conclusión , o galego está resistindo, vivindo unha melloría nunha proporción moi pequena, ao estar condicionado por factores sociais que influencian negativamente o futuro do idioma. Se se loita por estender o uso normalizado da lingua propia de Galicia, estas cifras deberían reflectir unha melloría significativa.

O venres 11 de outubro presentouse en Rianxo a obra “Rafael Dieste O libre pensamento” por  Luís Rei Núñez, quen se atopaba acompañado do alcalde de Rianxo Adolfo Muíños e dos docentes Xosé Ricardo Losada e Amparo Cereixo. Curiosamente, dita presentación tivo lugar na casa de Dieste, mesmo lugar no que morreu en 1981 caendo polas escaleiras.

Segundo dixo Luís, Rafael Dieste caracterizábase por ter unha personalidade extremadamente forte. El mesmo se consideraba nihilista e procuraba o amor e  ben común. Tamén era tremendamente reflexivo e gustaba do extraordinario sendo sempre totalmente fiel aos seus pensamentos. Ademais, o que en certa medida  lle axudou a ter un coñecemento máis amplo a nivel global foi servir na guerra de Marrocos, iso si, obrigado, a pesar de que a súa familia tivese pagado un tributo. Esta experiencia reflectiuse na súa literatura.

Algunhas das súas obras son A fiestra valdeira (dramaturxia galega) , Negra Sombra (realismo e fantasía), Dos arquivos do trasno (realismo e fantasía) ou Historias e invencións de Félix Muriel. Esta última obra foi creada ca axuda de Luís Seoane e está escrita en castelán. É por esta razón que Luís o clasificaba como un autor “europeo”.

Destacaba como portada do cartel, a figura de Chelo Rodríguez, muller indispensable no labor de axuda aos presos.

O pasado venres 4 de outubro, celebrouse na zona onde se situaba o antigo campo de concentración de Rianxo, unha merecida homenaxe a todas aquelas mulleres, coñecidas como as madriñas, que foron represaliadas durante a guerra por loitar polos seus ideais, aqueles que aínda hoxe se miran con malos ollos.

Neste sentido, foron moitas as personalidades que tomaron voz neste acto tan especial, destacando por exemplo, en representación do noso instituto, o IES Félix Muriel, á actual xefa de estudos, Amparo Cereixo, así como outras moitas que se quixeron sumar a visibilizar as atroces situacións que se viviran.

Todas as que alzaran a súa voz nun silencioso berro de repulsa, amosaron verbalmente situacións de vexacións continuas, a presos e sobor de todo a presas, mulleres que eran rapadas ou mesmo violadas, para así chegar a unha conclusión común, evitar que esta triste historia se repita.

O Venres en Rianxo presentouse o libro  de Luís Rei Nuñez O libre pensamento. Este acto non podía realizarse nun lugar máis apropiado que o da vila mariñeira, posto que o contido da obra fai un percorrido pola vida do escritor que viviu en Rianxo, loitando pola identidade da súa terra e da súa lingua. O acto ademais tiña unha capa de maxia a maiores, pois as palabras do escritor resoaban entre as catro paredes onde nacía un 29 de xaneiro de 1899 o escritor Rianxeiro e onde sufriu 82 anos despois unha caída polas escaleiras que o fixo entrar nun estado de coma do que non se puido recuperar, falecendo o 15 de outubro.

Uns amigos do escritor relataron a historia do día da súa morte. Quedaran para ir velo, pois coñecían o seu estado de saúde. Deuse a casualidade de que, cando chegaron ao Hospital, atopáronse con Rafael recén falecido. A muller pídelles que baixen a cubrir a “esquela” (castelanismo moi asentado no galego, empregado por Santos, en vez de utilizar necrolóxica). Os dous homes erran ao ordenarlle ao ascensor o piso ao que deben ir, e este lévaos á planta máis baixa, onde se atopan con Rafael Dieste morto. Santos conta que non souberon que dicirlle, pero que Rafael botoulles un sorriso, algo que ningún dos dous vai esquecer. Esta anécdota foi imprescindible na presentación da súa biografía, pois deixa ver a parte humana do ilustre rianxeiro. Posto que para a xente máis nova de Rianxo, a morte do seu veciño non é hoxe un recordo palpable, todos coñecen a importancia que tivo para a súa terra e para súa lingua, pero non a súa faceta como coñecido e querido rianxeiro.

O venres 11 de outubro asistín á presentación do libro “Rafael Dieste. O libro pensamento” de Luís Rei Núñez. Este libro conta a vida apaixonante dun dos escritores máis importantes da cultura galega.

    A presentación tivo lugar na casa de Rafael Dieste, en Rianxo, ás 20:30 horas. Comezou facendo unha pequena introdución o alcalde de Rianxo, Adolfo Muíños, comentando que a casa na que estabamos aínda se atopaba en obras e que somos afortunados por poder visitala. Logo desta introdución por parte de Adolfo Muíños, tivo a oportunidade de falar Amparo Cereixo, profesora de Lingua Galega e Literatura no IES Félix Muriel, quen destacou, entre outras moitas cousas, que Rianxo é unha vila chea de cultura xa que nela residiron tres dos personaxes máis destacados da historia de Galiza: Castelao, Rafael Dieste e Manuel Antonio. Xosé Ricardo Losada, profesor de Filosofía, entre outras materias, no IES Félix Muriel, rematou a introdución citando aspectos esenciais da vida de Rafael Dieste. Finalmente, Luís Rei Núñez, escritor do libro, contounos o que supuxo escribir esta biografía e a razón pola cal decidiu escribila arredor de Rafael Dieste. Tamén contou que coñeceu ao mesmo Rafael nos seus últimos anos de vida e que visitou a súa casa.